FeLsefi TerimLer/SözLük - Sayfa 3

Pяiиcєѕѕ · 01-09-07, 05:18

V

VARSAYIM

İrdelenmeksizin doğru sayılan ilke, önerme ya da ön dayanak

VAROŞÇULUK

Alm

Existenzialismus, Fr

existentialisme, İng

existentialism
Varoluşçu felsefe düşüncesini temel olarak alan bütün düşünsel uğraşılara verilen ad

Danimarkalı düşünür Kierkegaard'ın büyük ölçüde başlattığı, aynı zamanda felsefenin öteden beri ele aldığı sorunları kökten yenilemeye çalışan, günümüz Avrupa'sının bir çok düşünürünün yaşattığı akım

Varoluş felsefesinde, varlık sorunu insan olma sorunuyla bir bağlantı içine getirilir; bunun yanında felsefe yapmanın kaynağı olarak insan, varoluşu, sonluluğu, zamana bağlı oluşu ve tarihselliği içinde, yeni-bir düşünme tutumu ile ele alınır; özellikle insan varoluşunun anlamı söz konusudur

Varoluşçuluk dünyada bulunan insan varoluşundan kalkarak onu kendine yabancılaşmadan kurtarmayı ister; özgürlüğü içinde insanın varoluşu ve insanın kendini ger

çekleştirmesi söz konusudur bu felsefede

1- Fransa'da bir felsefe - edebiyat akımı olarak biçim almıştır

Başlıca temsilcisi J

P

Sartre'a göre: "Varoluş özden önce gelir

" ve her bir kimseye bir öz kazandırmayı sağlayacak özgürlükle özdeştir; "İnsan ne ise o değildir, ne olmuşsa odur

" İnsan kendini kendi yapar, daha önce kazandığı bazı belirlenimlerin elverdiği ölçüde kendine biçim verir, kendini oluşturur

(Fransa'da başka temsilcileri: A, Camus, Merlaeu-Ponty, Simone de Beauvoir); Hıristiyan varoluşçuluğun başlıca temsilcisi: Gabriel Marcel

2- Almanya'daki başlıca temsilcileri: Martin Heidegger ve Karl Jaspers

Heidegger'e göre "İnsanın özü varoluşundadır

" yani "dünyada-olma"sındadır

Yalnızca insan "gerçek varoluş"tur

Çünkü yalnız insan var olanın (kendisinin) sınırlarını aşıp varlığa adım atabilir

Yalnız insan var olan olarak kalmaz, kendini var olan olarak anlayabilir: bütün öteki şeyleri anlayabilmesinin temeli de budur

Böyle olunca varlıkbilim bütün öteki bilimlerin dayanağıdır; Heidegger ağırlık özeği ahlak felsefesi ve insanbilim ile ilgili sorunlar olan her varoluşçu felsefenin karşısına bilinçli olarak bir varoluşçu varlıkbilim koymak ister; böylece varlığı var- oluşta ara***** felsefenin temel sorunu olan varlık felsefesine dönmüş olur

Varlığın (Sein) araştırılması gereken yer varoluştur (Existenz)

İnsanın özü varoluşunda olduğuna göre, varoluştan kalkarak varlık sorusu yeniden düzenlenmelidir

Ancak Heidegger bir varlıkbilim değil de, yalnızca ilerideki evrenşel varlıkbilime olanak sağlayacak bir hazırlık olmak üzere bir "temel varlıkbilim" (Fundamentalontologie) kurmak ister

Varoluş (Existenz) de Heidegger'e göre:İnsanın varlık sorusunu sormakla doğrudan doğruya bir bağlantı kurduğu kendi varlığıdır

Buna karşılık Jaspers, her varlıkbilimde, varoluşsal olanın bir katılaşması ve yozlaşması tehlikesini görür; onun yöntemi varoluşu açma, aydınlığa çıkarma ( varoluş aydınlanması) yöntemidir; ama, kendi felsefesinin salt bir varoluş felsefesi olduğunu ileri sürmekle birlikte, kendisi de bilincin ötesine geçen (transsendens) bir fizikötesine yönelişiyle varoluş felsefesinin dışına çıkar

Pяiиcєѕѕ · 01-09-07, 05:19

Y

YANLIŞLANABİLİRLİK
Bilimde, önermelerin yanlışlanabilme niteliği, Popper'in bilimle sözde - bilimi ayırmada kullanılmasını önerdiği ölçüt

YAPISALCILIK

Alm

Strukturalismus, Fr

structuralisme, İng

structuralism, Lat

structura = yapı

Özellikle Fransa'da gelişen, temel bir gerçeklik olarak yapıya dayanan, yapı üzerine kurulan bilim kuramı

Yapı, öğeleri birbirine ve kendisine bağlı olan, ama öğelerinin toplamından daha fazla bir şey oluşturan bir bütündür

Çıkış noktasını dilbilimden alan yapısalcılık, bu etki ile, insanbilimlerinin yöntemi olmuştur; gerçekliğin yapısını kavramada dili örnek alır, dil örneği insan davranışlarının tüm alanına, özellikle de toplumsal olaylara, belli bir yönteme uyularak, uygulanır

Yapısalcı yöntem ele aldığı konuyu, bütünleştiği yapı içine ko*****, sonra da daha geniş kapsamlı yapılar içine ko***** aydınlatmaya çalışır

Bugüne dek bir yapısalcı felsefe olmamıştır, ama yapısalcılığa yönelmiş Toplumbilim, ruhbilim, insanbilim araştırmaları vardır

Yapısalcılığın başlıca temsilcileri:
Dilbilimde: Saussure, Jakobson;
Budunbilimde: Levi-Strauss;
Ruhsal çözümlemede: J

Lacan;
Felsefede: M

Foucault
Marksçı kuramda: L

Althusser'dir

Yapısalcılık, yapıya (bütüne) yöneliş olarak ilkin 19

yüzyılın sonu ile 20

yüzyılın başlarında Ehrenfels, Wertheimer, Köhler ve Koffka'nın geliştirdikleri biçim-kuramı (Gestalttheorie)nda kendini gösterir

Biçim (Gestalt) görüde verilmiş olan bütün demektir; örneğin algı bir bütündür, bir bütünselliktir; öğelere ayrılmış olan algı birliği öğelerin toplamından daha fazla bir şeydir, bundan dolayı özel bir bütünsellik niteliği vardır, örneğin bir melodi, notaların toplamından daha fazla bir şeydir ve kendine özgü bir bütün oluşturur

YARARCILIK

Alm

Utilitarismus, Fr

utilitarisme, İng

utilitarism, Lat

uti- fis = fayda, yarar, es

t

nefiye
1- Yararın yaşam ilkesi yapılması

2- Ahlaksal eylem ve davranışlarda yararın ilke yapılması: Yararlı olan iyidir:

a

tek kişinin, ya da
b

toplumun yararı göz önünde bulundurulur

3- Özellikle Bentham ve J

S

Mill'in ahlak ve siyasa öğretisi, temel ilkesi: "Olabildiğince çok sayıda insanın olabildiğince çok mutluluğu

"

YENİ PLATONCULUK

Alm

Neuplatonismus, Fr

neo-platonizme, İng

Neo -Platonism, Es

t

nev Eflatuniye
Platon'dan başka Aristoteles'e stoalılara, Pitagorasçılara da dayanan ayrıca doğu dinlerinden ve Hıristiyanlıktan da etkilenmiş olan, bütün bunları kendi içinde karıştırıp eriten felsefe okulu

İ

S

2-6

yüzyıllar arasında türlü biçimlerde ortaya çıkmıştır

Kurucusu Ammonias Sakkas sayılır, bu okulun dizgesel temellendirilişini onun öğrencisi Plotinos
Yeni İdealizm

Alm

Neuideolismus, Fr

neo-idealisme, İng

neo-idealism

19

yüzyılın ikinci yarısından sonra özdekçilik, olguculuk ve doğalcılığın egemenliği karşısında idealizmi yeniden canlandırmaya çalışan akımlar

Bu adı ilkin İtalya'da yeni Hegelciler (Croce, Gentille) kullanmışlardır

Başlıca temsilcileri: Lotze, Eucken, Dilthey, yeni Kantçılar ve yeni Hegelciler

YENİ HEGELCİLİK

Alm

Neuhegelianismus, Fr

neo-hegelianisme, İng

Neo -Hegelianism

20 yüzyılda Hegel felsefesini yeniden canlandıran, Hegel'-in eytişimsel yöntemine ve fizikötesine dayanarak kültür ve tarih felsefesine yeni bir yön vermeye ve doğa bilimleri karşısında yeniden tinsel bilimleri güçlendirmeye çalışan akım

Özellikle Almanya'da, ayrıca Fransa, İtalya, İngiltere, Rusya, İskandiynavya ve Amerikâ da gelişmiş bir akımdır

Temsilcileri: Freyer, Glockner, Litt, Bosanquet, Bradley, Croce, Gentille vb

TDK Felsefe Terimleri Sözlüğü

YENİ KANTÇILIK

Alm

Neukantianismus, Fr

neo-kantisme, İng

Neo-Kantianism
19

yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalar; en yüksek noktasına 20

yüzyılda erişir

Çeşitli yeni Kantçı okullar: Marburg Okulu (Cohen, Natörp, Cassirer), Güney-Batı-Almanya Okulu (Windelband, Rickert, Lask); ayrıca: Alois Riehl, H

Vaihinger ve Fransâ da: Renouvier

meLanqoLik · 01-09-07, 21:40

emeğine sağLık

Konu Seçenekleri
Yazıcıdaki Görüntüsünü Göster Sayfayı E-Mail'le gönder
Modları Göster
Normal Mod Ağaç Modununa Geç Otomatik Konu Moduna Geç

Okuduğunuz Konuya Benzer Konular
Konu	Konuyu Açan	Forum	Cevaplar	Son Mesaj
Eğitimin Felsefi Temelleri	Hell Key's	Sunumlar	0	09-01-08 18:31
Felsefi Dünya Görüşü	αкυυт	Sunumlar	0	07-12-07 00:05
Felsefi Sözler	BUЯΛK	Felsefe & Psikoloji	2	19-10-07 16:39
FeLsefi Düşünce	Pяiиcєѕѕ	Felsefe & Psikoloji	1	23-08-07 11:32
herkese lazım bir sözlük 170,000 kelime-siber sözlük	ÑØ_P@-Ni©k	Program Tanıtımları	4	04-04-07 03:00

01-09-07, 05:18	#21
Pяiиcєѕѕ	V VARSAYIM İrdelenmeksizin doğru sayılan ilke, önerme ya da ön dayanak VAROŞÇULUK Alm Existenzialismus, Fr existentialisme, İng existentialism Varoluşçu felsefe düşüncesini temel olarak alan bütün düşünsel uğraşılara verilen ad Danimarkalı düşünür Kierkegaard'ın büyük ölçüde başlattığı, aynı zamanda felsefenin öteden beri ele aldığı sorunları kökten yenilemeye çalışan, günümüz Avrupa'sının bir çok düşünürünün yaşattığı akım Varoluş felsefesinde, varlık sorunu insan olma sorunuyla bir bağlantı içine getirilir; bunun yanında felsefe yapmanın kaynağı olarak insan, varoluşu, sonluluğu, zamana bağlı oluşu ve tarihselliği içinde, yeni-bir düşünme tutumu ile ele alınır; özellikle insan varoluşunun anlamı söz konusudur Varoluşçuluk dünyada bulunan insan varoluşundan kalkarak onu kendine yabancılaşmadan kurtarmayı ister; özgürlüğü içinde insanın varoluşu ve insanın kendini ger çekleştirmesi söz konusudur bu felsefede 1- Fransa'da bir felsefe - edebiyat akımı olarak biçim almıştır Başlıca temsilcisi J P Sartre'a göre: "Varoluş özden önce gelir" ve her bir kimseye bir öz kazandırmayı sağlayacak özgürlükle özdeştir; "İnsan ne ise o değildir, ne olmuşsa odur" İnsan kendini kendi yapar, daha önce kazandığı bazı belirlenimlerin elverdiği ölçüde kendine biçim verir, kendini oluşturur (Fransa'da başka temsilcileri: A, Camus, Merlaeu-Ponty, Simone de Beauvoir); Hıristiyan varoluşçuluğun başlıca temsilcisi: Gabriel Marcel 2- Almanya'daki başlıca temsilcileri: Martin Heidegger ve Karl Jaspers Heidegger'e göre "İnsanın özü varoluşundadır" yani "dünyada-olma"sındadır Yalnızca insan "gerçek varoluş"tur Çünkü yalnız insan var olanın (kendisinin) sınırlarını aşıp varlığa adım atabilir Yalnız insan var olan olarak kalmaz, kendini var olan olarak anlayabilir: bütün öteki şeyleri anlayabilmesinin temeli de budur Böyle olunca varlıkbilim bütün öteki bilimlerin dayanağıdır; Heidegger ağırlık özeği ahlak felsefesi ve insanbilim ile ilgili sorunlar olan her varoluşçu felsefenin karşısına bilinçli olarak bir varoluşçu varlıkbilim koymak ister; böylece varlığı var- oluşta ara*** felsefenin temel sorunu olan varlık felsefesine dönmüş olur Varlığın (Sein) araştırılması gereken yer varoluştur (Existenz) İnsanın özü varoluşunda olduğuna göre, varoluştan kalkarak varlık sorusu yeniden düzenlenmelidir Ancak Heidegger bir varlıkbilim değil de, yalnızca ilerideki evrenşel varlıkbilime olanak sağlayacak bir hazırlık olmak üzere bir "temel varlıkbilim" (Fundamentalontologie) kurmak ister Varoluş (Existenz) de Heidegger'e göre:İnsanın varlık sorusunu sormakla doğrudan doğruya bir bağlantı kurduğu kendi varlığıdır Buna karşılık Jaspers, her varlıkbilimde, varoluşsal olanın bir katılaşması ve yozlaşması tehlikesini görür; onun yöntemi varoluşu açma, aydınlığa çıkarma ( varoluş aydınlanması) yöntemidir; ama, kendi felsefesinin salt bir varoluş felsefesi olduğunu ileri sürmekle birlikte, kendisi de bilincin ötesine geçen (transsendens) bir fizikötesine yönelişiyle varoluş felsefesinin dışına çıkar __________________ " life is full of smiles, tears, and memories, the smiles fade, the tears dry, but the memories remain forever** "

01-09-07, 05:19	#22
Pяiиcєѕѕ	Y YANLIŞLANABİLİRLİK Bilimde, önermelerin yanlışlanabilme niteliği, Popper'in bilimle sözde - bilimi ayırmada kullanılmasını önerdiği ölçüt YAPISALCILIK Alm Strukturalismus, Fr structuralisme, İng structuralism, Lat structura = yapı Özellikle Fransa'da gelişen, temel bir gerçeklik olarak yapıya dayanan, yapı üzerine kurulan bilim kuramı Yapı, öğeleri birbirine ve kendisine bağlı olan, ama öğelerinin toplamından daha fazla bir şey oluşturan bir bütündür Çıkış noktasını dilbilimden alan yapısalcılık, bu etki ile, insanbilimlerinin yöntemi olmuştur; gerçekliğin yapısını kavramada dili örnek alır, dil örneği insan davranışlarının tüm alanına, özellikle de toplumsal olaylara, belli bir yönteme uyularak, uygulanır Yapısalcı yöntem ele aldığı konuyu, bütünleştiği yapı içine ko***, sonra da daha geniş kapsamlı yapılar içine ko* aydınlatmaya çalışır Bugüne dek bir yapısalcı felsefe olmamıştır, ama yapısalcılığa yönelmiş Toplumbilim, ruhbilim, insanbilim araştırmaları vardır Yapısalcılığın başlıca temsilcileri: Dilbilimde: Saussure, Jakobson; Budunbilimde: Levi-Strauss; Ruhsal çözümlemede: J Lacan; Felsefede: M Foucault Marksçı kuramda: L Althusser'dir Yapısalcılık, yapıya (bütüne) yöneliş olarak ilkin 19 yüzyılın sonu ile 20 yüzyılın başlarında Ehrenfels, Wertheimer, Köhler ve Koffka'nın geliştirdikleri biçim-kuramı (Gestalttheorie)nda kendini gösterir Biçim (Gestalt) görüde verilmiş olan bütün demektir; örneğin algı bir bütündür, bir bütünselliktir; öğelere ayrılmış olan algı birliği öğelerin toplamından daha fazla bir şeydir, bundan dolayı özel bir bütünsellik niteliği vardır, örneğin bir melodi, notaların toplamından daha fazla bir şeydir ve kendine özgü bir bütün oluşturur YARARCILIK Alm Utilitarismus, Fr utilitarisme, İng utilitarism, Lat uti- fis = fayda, yarar, es t nefiye 1- Yararın yaşam ilkesi yapılması 2- Ahlaksal eylem ve davranışlarda yararın ilke yapılması: Yararlı olan iyidir: a tek kişinin, ya da b toplumun yararı göz önünde bulundurulur 3- Özellikle Bentham ve J S Mill'in ahlak ve siyasa öğretisi, temel ilkesi: "Olabildiğince çok sayıda insanın olabildiğince çok mutluluğu" YENİ PLATONCULUK Alm Neuplatonismus, Fr neo-platonizme, İng Neo -Platonism, Es t nev Eflatuniye Platon'dan başka Aristoteles'e stoalılara, Pitagorasçılara da dayanan ayrıca doğu dinlerinden ve Hıristiyanlıktan da etkilenmiş olan, bütün bunları kendi içinde karıştırıp eriten felsefe okulu İS 2-6 yüzyıllar arasında türlü biçimlerde ortaya çıkmıştır Kurucusu Ammonias Sakkas sayılır, bu okulun dizgesel temellendirilişini onun öğrencisi Plotinos Yeni İdealizm Alm Neuideolismus, Fr neo-idealisme, İng neo-idealism 19 yüzyılın ikinci yarısından sonra özdekçilik, olguculuk ve doğalcılığın egemenliği karşısında idealizmi yeniden canlandırmaya çalışan akımlar Bu adı ilkin İtalya'da yeni Hegelciler (Croce, Gentille) kullanmışlardır Başlıca temsilcileri: Lotze, Eucken, Dilthey, yeni Kantçılar ve yeni Hegelciler YENİ HEGELCİLİK Alm Neuhegelianismus, Fr neo-hegelianisme, İng Neo -Hegelianism 20 yüzyılda Hegel felsefesini yeniden canlandıran, Hegel'-in eytişimsel yöntemine ve fizikötesine dayanarak kültür ve tarih felsefesine yeni bir yön vermeye ve doğa bilimleri karşısında yeniden tinsel bilimleri güçlendirmeye çalışan akım Özellikle Almanya'da, ayrıca Fransa, İtalya, İngiltere, Rusya, İskandiynavya ve Amerikâ da gelişmiş bir akımdır Temsilcileri: Freyer, Glockner, Litt, Bosanquet, Bradley, Croce, Gentille vb TDK Felsefe Terimleri Sözlüğü YENİ KANTÇILIK Alm Neukantianismus, Fr neo-kantisme, İng Neo-Kantianism 19 yüzyılda felsefeyi çöküşten kurtarmak üzere özellikle bilgi eleştirisi ve bilgi kuramı açısından Kant'a yönelen çalışmalar; en yüksek noktasına 20 yüzyılda erişir Çeşitli yeni Kantçı okullar: Marburg Okulu (Cohen, Natörp, Cassirer), Güney-Batı-Almanya Okulu (Windelband, Rickert, Lask); ayrıca: Alois Riehl, H Vaihinger ve Fransâ da: Renouvier __________________ " life is full of smiles, tears, and memories, the smiles fade, the tears dry, but the memories remain forever** "

01-09-07, 21:40	#23
meLanqoLik	emeğine sağLık __________________ ~ bazen daha fazladır hersey ✿